Dlaczego Shih Tzu tak często drapie uszy: przyczyny, leczenie domowe i kiedy do lekarza

Charakterystyka uszu Shih Tzu i dlaczego są problematyczne

Budowa ucha u psa w skrócie

Ucho psa jest znacznie bardziej złożone, niż na pierwszy rzut oka się wydaje. Dzieli się je zwykle na trzy podstawowe części: ucho zewnętrzne, ucho środkowe i ucho wewnętrzne. Przy drapaniu uszu przez Shih Tzu w zdecydowanej większości problem dotyczy ucha zewnętrznego.

Ucho zewnętrzne obejmuje małżowinę uszną (to, co widzisz na zewnątrz) oraz przewód słuchowy zewnętrzny. U psa przewód słuchowy jest zbudowany inaczej niż u człowieka – ma kształt litery „L”: najpierw biegnie pionowo w dół, a następnie zakręca poziomo w stronę błony bębenkowej. Ten „zakręt” sprawia, że wydzielina, woda, piasek czy resztki roślin mają większą tendencję do zalegania.

Na końcu przewodu znajduje się błona bębenkowa, która oddziela ucho zewnętrzne od środkowego. Zwykłe drapanie i domowe czyszczenie powinno dotyczyć wyłącznie części ucha zewnętrznego, bez wchodzenia głęboko do kanału, gdzie łatwo uszkodzić delikatne struktury.

Różnice między Shih Tzu a rasami o stojących uszach

Shih Tzu ma uszy wiszące, gęsto porośnięte sierścią, podczas gdy wiele ras (np. owczarek niemiecki, husky) ma uszy stojące, dobrze wentylowane. Ta różnica ma kluczowe znaczenie dla zdrowia ucha:

• u ras o stojących uszach przewód słuchowy jest lepiej wentylowany, co ogranicza wilgoć i namnażanie bakterii czy drożdżaków,
• u Shih Tzu małżowina opada i przylega do głowy, tworząc coś w rodzaju „pokrywki” – powietrze ma utrudniony dostęp, a wnętrze ucha staje się cieplejsze i bardziej wilgotne.

Dodatkowo u Shih Tzu często występuje obfite owłosienie także wewnątrz przewodu słuchowego. Włos działa jak „siatka”, która zatrzymuje kurz, łój, wodę i resztki roślin. To idealne środowisko do rozwoju infekcji i przewlekłego świądu.

Znaczenie gęstej sierści wokół i w przewodzie słuchowym

Gęsta sierść Shih Tzu, zwłaszcza przy długich fryzurach, to jednocześnie ozdoba i potencjalne źródło problemów. Włosy rosnące tuż przy wejściu do kanału słuchowego oraz w samym kanale mogą:

• utrudniać naturalny odpływ woskowiny i wilgoci,
• przytrzymywać wodę po kąpieli lub spacerze w deszczu,
• drażnić mechanicznie skórę przewodu słuchowego, jeśli są wyrwane w niewłaściwy sposób,
• być „nośnikiem” dla brudu, pyłków, zarodników grzybów, a nawet pasożytów.

Niektórzy groomerzy regularnie wyrywają włosy z wnętrza ucha, co przy nieumiejętnym wykonaniu może powodować mikrourazy i stan zapalny. U części Shih Tzu lepiej sprawdza się delikatne przycinanie włosa przy wejściu do przewodu, zamiast agresywnego usuwania wszystkiego z głębi ucha.

Słabsza wentylacja i większa wilgotność w uchu

Połączenie wiszących uszu, obfitego owłosienia i wąskiego kanału słuchowego daje prosty efekt fizyczny: gorzej schnie. Po kąpieli, pływaniu czy nawet intensywnym spacerze w deszczu wewnątrz ucha może pozostać wilgoć. Ciepło ciała i brak przewiewu tworzą idealne warunki dla bakterii i drożdżaków (szczególnie Malassezia).

U wielu Shih Tzu powtarza się schemat: kilka dni po kąpieli pies zaczyna się drapać po uszach, potrząsa głową, a z ucha zaczyna lekko pachnieć drożdżowo. Bez interwencji ten stan łatwo przechodzi w pełnowymiarowe zapalenie ucha zewnętrznego.

Co jest „normą”, a co już niepokoi

Jak wygląda zdrowe ucho Shih Tzu

Zdrowe ucho Shih Tzu ma kilka powtarzalnych cech, na które warto zwracać uwagę przy każdej kontroli:

• Kolor skóry małżowiny i widocznej części kanału: bladoróżowy, bez intensywnego zaczerwienienia, obrzęku czy ranek.
• Zapach: neutralny lub lekko „psio-skórny”, ale nie intensywny, nie słodko-gorzki, nie „drożdżowy” ani „zgniły”.
• Ilość woskowiny: niewielka, jasna lub lekko żółtawa, cienka warstwa; brak gęstych, ciemnych lub ropnych złogów.
• Reakcja na dotyk: pies pozwala dotykać ucha, delikatnie je odchylać, bez skomlenia, wyrywania się i agresji.

U niektórych psów kanał słuchowy z natury produkuje nieco więcej woskowiny, ale dopóki nie ma zapachu, mocnego świądu czy bólu, nie musi to oznaczać choroby. Kluczowe jest porównanie stanu aktualnego do tego, jak ucho wyglądało wcześniej.

Naturalne, sporadyczne drapanie kontra niepokojący świąd

Każdy pies od czasu do czasu się podrapie – uszy, szyję, bok ciała. To normalny element codziennych zachowań i nie powinien budzić paniki. Problem pojawia się, gdy drapanie:

• występuje wielokrotnie w ciągu godziny, dzień po dniu,
• skupia się prawie wyłącznie na jednym lub obu uszach,
• powoduje otarcia, zaczerwienienie, strupy w okolicy małżowiny,
• towarzyszy mu potrząsanie głową lub pocieranie uchem o dywan, meble czy nogi opiekuna.

Jeśli Shih Tzu przerywa jedzenie, zabawę lub sen, żeby intensywnie drapać ucho, to już wyraźny sygnał, że świąd jest dla niego bardzo dokuczliwy. W takiej sytuacji zwykłe „obserwujmy kilka dni” może tylko wydłużyć cierpienie psa.

Subtelne sygnały: potrząsanie głową i przechylanie na jedną stronę

Nie każdy Shih Tzu będzie od razu drapał uszy pazurami. U części psów pierwszym objawem jest delikatne potrząsanie głową, jakby próbowały coś z niej strząsnąć. Z czasem odruch ten staje się częstszy, bardziej gwałtowny, a pies może zacząć unikać dotyku w okolicy ucha.

Innym sygnałem jest przechylanie głowy na jedną stronę. Jeśli pies konsekwentnie trzyma łeb przechylony, szczególnie w jedną, określoną stronę, często wskazuje to na ból ucha po tej właśnie stronie. Taki objaw wymaga pilniejszej konsultacji, ponieważ może świadczyć nie tylko o zapaleniu ucha zewnętrznego, ale również problemach w uchu środkowym lub wewnętrznym.

Najczęstsze przyczyny drapania uszu u Shih Tzu

Czynniki infekcyjne: bakterie, drożdżaki i pasożyty

Bakteryjne zapalenie ucha zewnętrznego

Zapalenie bakteryjne to jedna z głównych odpowiedzi na pytanie, dlaczego Shih Tzu tak często drapie uszy. Zwykle nie zaczyna się „z niczego”, lecz jako następstwo innych problemów: nadmiernej wilgoci, alergii, urazu mechanicznego, ciała obcego czy nieprawidłowej pielęgnacji.

Typowy przebieg wygląda następująco: dochodzi do podrażnienia skóry w przewodzie słuchowym (np. po kąpieli, kiedy wilgoć zostaje w uchu), miejscowa bariera ochronna skóry słabnie, a bakterie, które i tak w małych ilościach są obecne na skórze, zaczynają się gwałtownie namnażać. Pojawia się stan zapalny, ból i świąd.

Objawy bakteryjnego zapalenia ucha często obejmują:

• silne zaczerwienienie i obrzęk wejścia do przewodu słuchowego,
• bolesność przy dotykaniu uszu,
• ropną, żółtawą lub zielonkawą wydzielinę, czasem podbarwioną krwią,
• wyraźnie nieprzyjemny, „zgniły” zapach.

Bez antybiotykowych lub antyseptycznych kropli przepisanych przez lekarza weterynarii stan zwykle szybko się pogarsza – pies drapie się coraz mocniej, a uszkodzona skóra tylko „dokarmia” stan zapalny.

Drożdżaki Malassezia – charakterystyczny zapach i wydzielina

Drożdżaki Malassezia pachydermatis są naturalnym składnikiem flory skóry psa, ale gdy mają dogodne warunki (ciepło, wilgoć, podrażniona skóra, zaburzenia odporności), zaczynają się intensywnie rozrastać. U Shih Tzu z powodu słabej wentylacji ucha i mokrej sierści po kąpieli Malassezia to częsta przyczyna świądu uszu.

Typowe objawy nadmiernego rozrostu Malassezia w uchu:

• intensywny, słodko-gorzki, „drożdżowy” zapach z ucha, często wyczuwalny już z odległości,
• brązowa, mazista, tłusta wydzielina, która brudzi palce przy dotyku,
• świąd zwykle silniejszy niż ból – pies drapie się maniakalnie, ale nie zawsze skomle przy dotyku,
• często współistnieją inne objawy skórne: zaczerwienienie skóry między palcami, w pachwinach, pod pachami, wokół pyska.

Drożdżaki bardzo lubią przewlekle wilgotne ucho. Dlatego Shih Tzu, który często korzysta z kąpieli, basenu lub jest myty po każdym spacerze, bez odpowiedniego osuszania uszu, stoi w grupie wysokiego ryzyka takich infekcji.

Pasożyty: świerzbowiec uszny, pchły i nużeńce

Świerzbowiec uszny (Otodectes cynotis) to mikroskopijny roztocz żyjący głównie w przewodzie słuchowym. Powoduje silny świąd, który trudno przeoczyć. Charakterystyczne objawy to:

• ciemna, sucha, „fusowata” wydzielina, często porównywana do fusów z kawy,
• bardzo intensywne drapanie, aż do ran i krwi,
• często obecność śladów zadrapań na szyi i wokół uszu,
• zakaźność – inne psy (a czasem koty) w domu też zaczynają się drapać.

Pchły i nużeńce (Demodex) zwykle nie lokalizują się wyłącznie w uchu, ale mogą powodować wtórne drapanie uszu, szczególnie jeśli dochodzi do rozsianego świądu lub zmian skórnych sięgających okolicy głowy. Przy każdej przewlekłej historii drapania warto wykluczyć infestację pasożytami.

Czynniki nieinfekcyjne: alergie, ciała obce, podrażnienia

Alergie pokarmowe i środowiskowe a świąd uszu

U Shih Tzu bardzo często świąd uszu jest manifestacją alergii, a nie pierwotnie choroby samego ucha. Mechanizm jest następujący: alergia (na składnik pokarmowy lub alergen środowiskowy, jak pyłki, roztocza kurzu) powoduje uogólniony stan zapalny skóry. Skóra przewodu słuchowego również jest objęta tym procesem – staje się bardziej reaktywna, produkuje więcej woskowiny, łatwiej się nadkaża drożdżakami i bakteriami.

W praktyce przy alergii najczęściej obserwuje się kombinację:

• świąd uszu,
• gryzienie i lizanie łap (między palcami, poduszek),
• podrażnienia lub zaczerwienienie wokół pyska, pod oczami, na brodzie,
• okresowe biegunki lub luźne stolce (przy komponentach pokarmowych).

Alergie środowiskowe mają często charakter sezonowy – objawy nasilają się np. wiosną i latem (pyłki) lub zimą (sucha, ogrzewana, zapylona przestrzeń domowa). Alergia pokarmowa raczej nie ma sezonowości; świąd uszu utrzymuje się przewlekle, z lepszymi i gorszymi okresami.

Ciała obce w przewodzie słuchowym

Shih Tzu z długą sierścią często biega po trawie, krzakach, niskich roślinach, które łatwo zahaczają się o włosy wokół uszu. Niekiedy kłos trawy, drobny patyczek, nasiono czy grudka ziemi może dostać się do przewodu słuchowego.

Objawy obecności ciała obcego:

• nagły, bardzo intensywny świąd lub ból jednego ucha,
• pies gwałtownie potrząsa głową, trze uchem o podłogę lub meble,
• drapanie często dotyczy tylko jednej strony,
• pies może skomleć przy próbie dotyku.

Podrażnienia mechaniczne i chemiczne

Nie każdy świąd uszu wynika z drobnoustrojów czy alergii. Częstym źródłem kłopotów są podrażnienia mechaniczne oraz chemiczne, które działają jak „iskra” zapalna, a dopiero później dołącza się infekcja.

Typowe scenariusze podrażnień:

• zbyt agresywne czyszczenie uszu – głębokie wkładanie patyczków kosmetycznych, „drapanie” przewodu słuchowego; powstają mikrourazy, które otwierają drogę bakteriom i drożdżakom,
• kosmetyki i szampony – spłynięcie piany do ucha podczas kąpieli, drażniące substancje zapachowe, silne detergenty,
• środki do dezynfekcji domu – aerozole, silne środki czyszczące stosowane na podłogę lub tapicerkę, z którymi pies ma kontakt, a następnie trze głową i uszami,
• urazy mechaniczne – szarpnięcie uchem przez innego psa podczas zabawy, przycięcie ucha przy drzwiach lub podczas strzyżenia.

Podrażnienia chemiczne zazwyczaj dają rozlane zaczerwienienie skóry małżowiny i wejścia do przewodu słuchowego, często obustronnie. Pojawia się świąd, ale na początku nie ma typowej infekcyjnej wydzieliny ani silnego zapachu. Jeśli w tym momencie dołączy się nadmierna wilgoć lub alergia, sytuacja szybko przechodzi w pełnoprawne zapalenie.

Problemy z ukrwieniem i krwiaki małżowiny usznej

U niektórych Shih Tzu intensywne drapanie lub potrząsanie głową kończy się krwiakiem małżowiny usznej. Jest to nagromadzenie krwi między warstwami chrząstki i skóry ucha, zwykle w formie miękkiego, bolesnego „balonika”.

Objawy krwiaka:

• nagłe zgrubienie i obrzęk ucha, często po jednej stronie,
• ucho jest ciepłe w dotyku, pies odsuwa się przy badaniu,
• głowa może być lekko przechylona w stronę zmienionego ucha,
• drapanie trwa lub dopiero co ustało (czasem opiekun zauważa, że „przestał drapać, ale ucho spuchło”).

Mechanizm jest prosty: naczynka krwionośne w chrząstce ucha pękają pod wpływem urazu (uderzenia uchem o podłogę, mocnego drapania), a krew nie ma gdzie odpłynąć. Krwiak zawsze wymaga konsultacji z lekarzem weterynarii – często konieczne jest opróżnienie i stabilizacja ucha, inaczej chrząstka może się zniekształcić, co prowadzi do trwałej „pofałdowanej” małżowiny.

Inne, mniej oczywiste przyczyny świądu uszu

Czasem świąd uszu jest tylko „szczytem góry lodowej” i sygnałem innych, głębiej położonych problemów.

Zaburzenia hormonalne i ogólnoustrojowe

Choroby endokrynologiczne (np. niedoczynność tarczycy, nadczynność kory nadnerczy – zespół Cushinga) zmieniają parametry skóry: jej ukrwienie, grubość, natłuszczenie. Ucho zewnętrzne, jako struktura skórna, reaguje tak samo jak reszta ciała.

Potencjalne sygnały, że problem wykracza poza samo ucho:

• przewlekłe, nawracające zapalenia uszu u dorosłego lub starszego psa,
• równoczesne przerzedzenie sierści na tułowiu, ogonie, szyi,
• przyrost masy ciała mimo braku zmiany diety (przy niedoczynności tarczycy),
• wzmożone pragnienie i częstsze oddawanie moczu (częste w zespole Cushinga),
• nadmierna senność lub spadek tolerancji wysiłku.

W takich przypadkach samo leczenie miejscowe ucha przynosi poprawę tylko na chwilę. Bez diagnostyki krwi i wyrównania tła hormonalnego problem będzie wracał.

Ból przeniesiony z okolicznych struktur

Zdarza się, że Shih Tzu drapie okolice uszu, bo odczuwa dyskomfort w innym miejscu, które jest unerwione przez podobne nerwy. Do najczęstszych „winowajców” należą:

• ból zębów i dziąseł – szczególnie przy zaawansowanej chorobie przyzębia, ropniach okołowierzchołkowych,
• problemy z kręgosłupem szyjnym – pies drapie bok głowy lub szyi, ale badanie otoskopowe nie wykazuje większych zmian,
• zapalenie stawu skroniowo-żuchwowego lub urazy w obrębie szczęki.

Takie przypadki bywają mylące: ucho wygląda dość dobrze, może być lekko zaczerwienione tylko od drapania, a pies nadal uporczywie sięga łapą do głowy. Pełne badanie kliniczne (w tym jamy ustnej, szyi, palpacji kręgosłupa) jest wtedy kluczowe.

Jak samodzielnie ocenić stan uszu Shih Tzu w domu

Bezpieczne oględziny krok po kroku

Domowa ocena uszu nie zastąpi otoskopu i doświadczenia lekarza, ale pomaga wcześnie wychwycić problem. Procedura powinna być spokojna i powtarzalna, żeby pies nie kojarzył jej z czymś nieprzyjemnym.

1. Przygotuj miejsce i oświetlenie
   Najlepiej usiąść z psem w jasnym miejscu, przy oknie lub użyć lampki czołowej. Dobre światło to połowa sukcesu, bo wiele zmian (np. wczesne zaczerwienienie) jest subtelnych.
2. Zapewnij stabilną pozycję
   Shih Tzu może stać lub siedzieć na kolanach. U wrażliwych psów lepsza jest pozycja bokiem do opiekuna, z podparciem grzbietu. Uwaga: unikaj przytrzymywania pyska zbyt mocno – to prosta droga do zbudowania negatywnego skojarzenia.
3. Obserwuj zachowanie na starcie
   Zanim dotkniesz ucha, zobacz, czy pies już na sam widok dłoni kierowanej w stronę głowy odsuwa się lub mruży oczy. To czasem pierwszy sygnał bólu, zanim cokolwiek zobaczysz.
4. Delikatne odchylenie małżowiny
   Jedną ręką złap ucho przy nasadzie, drugą odchyl lekko małżowinę, tak aby zobaczyć wejście do przewodu słuchowego. Nie próbuj „otwierać” ucha na siłę. Jeśli pies od razu protestuje, przerywaj i nie forsuj.
5. Ocena koloru i struktury skóry
   Szukaj różnicy między lewym a prawym uchem. Asymetria często mówi więcej niż sam kolor. Jedna strona intensywnie czerwona, druga prawie normalna – to typowy obraz jednostronnego zapalenia lub obecności ciała obcego.
6. Ocena wydzieliny
   Jeśli widoczna jest wydzielina, zwróć uwagę na jej:
   • kolor (jasnożółta, brązowa, czarna, zielonkawa),
   • konsystencję (sucha, „fusowata”, mazista, ropna),
   • ilość (cienka warstwa vs. grube „złogi”).

   Uwaga: nie wkładaj patyczków głęboko, żeby „zobaczyć więcej” – ryzyko wepchnięcia wydzieliny głębiej jest realne.

7. Węch jako „sensor diagnostyczny”
   Powąchaj ucho z bliska. Neutralny zapach jest akceptowalny. Słodko-gorzki, drożdżowy aromat sugeruje nadmierny rozrost Malassezia, a ostry, gnilny – proces bakteryjny.
8. Sprawdzenie reakcji na delikatny ucisk
   Kciukiem i palcem wskazującym lekko ściśnij małżowinę na różnych wysokościach. Zdrowy pies nie reaguje. Skulenie, odruch ucieczki łapą czy warczenie wskazują, że coś jest nie tak.

Regularne (np. tygodniowe) przeglądy w spokojnej atmosferze tworzą dla opiekuna coś w rodzaju „bazy danych” – łatwo zauważyć każdą odchyłkę od normy, zamiast zdawać się na pamięć.

Czego unikać przy domowym „przeglądzie” uszu

Przy kontroli łatwo, nawet w dobrej wierze, zaszkodzić. Kilka rzeczy, których lepiej nie robić:

• brak użycia siły – jeśli Shih Tzu wyraźnie się broni, nie próbuj „na siłę” zaglądać w głąb kanału; ból może wynikać z głębokiego zapalenia lub perforacji błony bębenkowej,
• brak ostrych narzędzi – spinacze, szpilki, metalowe końcówki grzebieni są absolutnie dyskwalifikowane jako „przyrządy do uszu”,
• nie wyciągaj ciał obcych na oślep – przy podejrzeniu kłosa trawy opiekun widzi zwykle tylko fragment; nieumiejętne „polowanie” może wcisnąć go głębiej,
• nie „testuj” różnych płukanek z internetu – ocet, spirytus, olejki eteryczne to częsty powód zaostrzenia stanu zapalnego, a nie jego leczenia.

Najczęstsze konkretne jednostki chorobowe uszu u Shih Tzu

Przewlekłe nawracające zapalenie ucha zewnętrznego

U Shih Tzu przewlekłe zapalenie ucha zewnętrznego (otitis externa chronica) jest jednym z najczęstszych scenariuszy. Oznacza to, że ucho wraca do pozornego zdrowia po leczeniu, ale po kilku tygodniach lub miesiącach problem pojawia się znowu.

Typowa sekwencja wygląda tak:

1. pierwotna przyczyna (np. alergia, wąski kanał słuchowy, predyspozycje rasowe) wywołuje stan zapalny,
2. dołącza się infekcja bakteryjna lub drożdżakowa,
3. leczenie miejscowe poprawia sytuację, ale pierwotny czynnik nie zostaje usunięty,
4. ucho wraca do stanu zapalnego przy pierwszym „wyzwalaczu” – zmianie pogody, kąpieli, błędzie dietetycznym.

Przewlekły proces prowadzi do zmian strukturalnych:

• pogrubienie skóry przewodu słuchowego,
• zwężenie kanału (stenoza),
• nadmierny rozrost gruczołów łojowych i woskowinowych,
• czasem zwapnienia tkanek miękkich.

Im dłużej trwa taki stan, tym trudniejsze staje się leczenie zachowawcze. U części psów, gdy kanał jest już skrajnie zwężony i bolesny, rozważa się leczenie chirurgiczne (np. częściową lub całkowitą ablację przewodu słuchowego). U Shih Tzu próbuje się jednak zwykle maksymalnie długo utrzymać ucho funkcjonalne dzięki intensywnej terapii przeciwzapalnej i kontroli alergii.

Ostre zapalenie ucha środkowego (otitis media)

Zapalenie ucha środkowego często jest powikłaniem nieleczonego lub źle leczonego zapalenia ucha zewnętrznego, kiedy proces zapalny przechodzi przez błonę bębenkową. Może być też efektem szerzenia się infekcji z gardła przez trąbkę słuchową (szczególnie przy częstych infekcjach dróg oddechowych).

Objawy, które sugerują, że proces sięga głębiej niż samo ucho zewnętrzne:

• silny ból przy każdym ruchu głowy,
• utrwalone przechylenie głowy w jedną stronę,
• zaburzenia równowagi (pies chwieje się, przewraca na jedną stronę),
• możliwe oczopląs (szybkie, mimowolne ruchy gałek ocznych),
• czasem wyciek ropny z ucha, ale nie zawsze – gdy błona bębenkowa jest nienaruszona, wydzielina pozostaje „uwięziona” w środku.

Takie zapalenie wymaga agresywniejszej diagnostyki (czasem RTG lub tomografii głowy) i intensywnego leczenia ogólnego – antybiotyki doustne, leki przeciwzapalne, czasem hospitalizacja. U Shih Tzu ze względu na budowę czaszki i krótką kufę infekcje w tej okolicy mogą szerzyć się relatywnie szybko, więc zwłoka jest ryzykowna.

Zapalenie ucha wewnętrznego (otitis interna)

Ucho wewnętrzne (odpowiedzialne za równowagę i słuch właściwy) rzadziej choruje samoistnie. Najczęściej zapalenie rozwija się jako ciąg dalszy nieleczonego otitis media albo w przebiegu chorób ogólnoustrojowych (np. ciężkich bakteryjnych zakażeń krwi).

Dominujące objawy to:

• silne zaburzenia równowagi – Shih Tzu może chodzić w kółko w jedną stronę, przewracać się, mieć trudność z utrzymaniem pozycji stojącej,
• wyraźne przechylenie głowy, stałe, nie tylko okresowe,

• nudności – pies może mieć mdłości, ślinić się, niechętnie jeść,
• czasem nagła utrata słuchu po jednej stronie,
• niepokój, popiskiwanie przy poruszaniu głową lub dotyku w okolicy ucha.

Zapalenie ucha wewnętrznego to stan wymagający pilnej konsultacji neurologicznej lub laryngologicznej (weterynaryjnej). Leczenie bywa długie, wymaga terapii przeciwzapalnej, antybiotyków ogólnych, leków przeciwwymiotnych i ścisłego monitoringu. Samodzielne stosowanie kropli do uszu w takim przypadku nie tylko nie pomoże, ale może utrudnić diagnostykę.

Hematoma ucha (krwiak małżowiny usznej)

Krwiak małżowiny to kieszeń z krwią powstająca pomiędzy warstwami chrząstki i skóry ucha. U Shih Tzu zazwyczaj jest następstwem gwałtownego trzepania głową przy świądzie – drobne naczynia pękają, a krew gromadzi się pod skórą.

Typowy obraz:

• jedna małżowina staje się gruba, „napompowana”, ciepła w dotyku,
• pies mocno reaguje na ucisk tego miejsca,
• kształt ucha zmienia się, bywa jak „poduszka” wypełniona płynem.

Krwiak prawie nigdy nie jest „samodzielnym” problemem – za jego powstaniem stoi zwykle zapalenie ucha zewnętrznego, alergia lub świerzb uszny. Leczenie polega na:

• punkcji lub nacięciu i opróżnieniu krwiaka w znieczuleniu, często z założeniem szwów, które „przyklejają” płaty małżowiny do siebie,
• kontroli pierwotnej przyczyny świądu, aby krwiak nie wrócił,
• czasem zastosowaniu opatrunków uciskowych na ucho.

Pozostawienie krwiaka „żeby sam się wchłonął” kończy się najczęściej zbliznowaceniem i zniekształceniem małżowiny (tzw. „ucho kalafiorowate”), a u Shih Tzu to dodatkowo sprzyja gorszemu wentylowaniu przewodu słuchowego.

Polipy i guzy w przewodzie słuchowym

W przewodzie słuchowym Shih Tzu mogą rozwijać się zarówno polipy zapalne (przerośnięta tkanka związana z przewlekłym zapaleniem), jak i guzy nowotworowe gruczołów woskowinowych lub skóry. W praktyce opiekun widzi zwykle:

• jednostronne, nawracające zapalenia ucha oporne na standardowe krople,
• uczucie, że „coś blokuje” kanał – lekarz przy otoskopii widzi masę w świetle przewodu,
• postępujące zwężenie kanału i przewlekły wyciek.

Rozpoznanie wymaga dokładnej otoskopii, a często także badania histopatologicznego (pobranie wycinka i ocena pod mikroskopem). Leczenie polipów polega na chirurgicznym usunięciu zmiany i korekcie struktur kanału, natomiast przy guzach nowotworowych zakres zabiegu zależy od typu i złośliwości zmiany (niekiedy konieczna jest całkowita ablacja przewodu słuchowego z zachowaniem słuchu drugiego ucha).

Ciała obce w uchu (kłosy, fragmenty roślin, piasek)

U ras długowłosych, takich jak Shih Tzu, wejście do przewodu słuchowego jest częściowo osłonięte sierścią, ale nie daje to pełnej ochrony. Problemy często pojawiają się po spacerach na łąkach, w wysokich trawach lub po plażowaniu.

Typowe objawy obecności ciała obcego:

• nagłe, intensywne trzepanie głową po spacerze,
• silne, jednostronne drapanie ucha, często z popiskiwaniem,
• opór przy próbie dotknięcia małżowiny od strony „zajętej”.

Kłos trawy ma budowę „harpunu” – łatwo wchodzi, trudno wychodzi, przesuwając się stopniowo w głąb przewodu. Próby samodzielnego usuwania pęsetą bez dobrej widoczności kończą się często wepchnięciem go dalej. Bezpieczna metoda to usunięcie w sedacji lub krótkim znieczuleniu przy użyciu odpowiednich narzędzi i otoskopu.

Tip: jeśli po spacerze w wysokich trawach Shih Tzu nagle zaczyna zachowywać się tak, jakby „zwariował na punkcie jednego ucha”, nie stosuj od razu kropli – płyn może tylko „przykleić” ciało obce do ściany przewodu. Najpierw kontrola lekarska.

Infekcje drożdżakowe (Malassezia) i bakteryjne

U Shih Tzu bardzo często w badaniu cytologicznym z ucha znaleźć można drożdżaki Malassezia pachydermatis oraz różne bakterie (gronkowce, pałeczki). Te mikroorganizmy są w niewielkiej liczbie naturalnymi mieszkańcami skóry, problem zaczyna się, gdy dochodzi do:

• zaburzenia mikrobiomu – np. po długiej antybiotykoterapii,
• zmiany środowiska w uchu – podwyższona wilgotność, nadmiar woskowiny,
• lokalnego spadku odporności skóry przy alergii lub chorobach endokrynologicznych.

Infekcja drożdżakowa daje najczęściej:

• charakterystyczny, słodko-drożdżowy zapach,
• brązową, lepką wydzielinę,
• świąd, ale zwykle umiarkowany, narastający z czasem.

Przewaga bakterii (zwłaszcza pałeczek ropy błękitnej) objawia się bardziej:

• ostrym, gnilnym zapachem,
• ropnym, żółto-zielonym lub szaro-zielonym wysiękiem,
• silnym bólem przy dotyku i częstym obrzękiem małżowiny.

Dobór leczenia miejscowego (krople przeciwgrzybicze, antybiotykowe, preparaty łączone) powinien opierać się na cytologii – szybkim badaniu mikroskopowym rozmazu z ucha. U Shih Tzu z nawrotami często konieczne jest wdrożenie schematu profilaktycznego: delikatne, regularne czyszczenie, okresowe kontrole cytologiczne i równoległa terapia alergii lub innej choroby podstawowej.

Choroby pasożytnicze ucha (świerzb uszny i inne)

Świerzb uszny (Otodectes cynotis) znany jest głównie z kociąt, ale psy, w tym Shih Tzu, również mogą się zarazić – zwłaszcza w wielogatunkowych domach lub w hodowlach. Objawy są bardzo charakterystyczne:

• intensywny świąd z gwałtownym drapaniem,
• sucha, ciemna, „fusowata” wydzielina w przewodzie, przypominająca fusy z kawy,
• często zmiany w obu uszach jednocześnie.

Rozpoznanie stawia się na podstawie badania mikroskopowego wydzieliny – widoczne są ruchliwe roztocza. Leczenie obejmuje preparaty przeciwpasożytnicze miejscowe lub ogólne (spot-on, tabletki) oraz dokładne oczyszczenie przewodu słuchowego. U Shih Tzu typowy scenariusz to „nagły wybuch” świądu w obu uszach po kontakcie z nowym zwierzęciem w domu.

Inne pasożyty (np. nużeńce – Demodex) rzadziej zajmują wyłącznie ucho, ale w przebiegu uogólnionej demodekozy u ras predysponowanych możliwe są także zmiany w obrębie małżowiny – wtedy poza świądem uszu widoczne są zwykle ogniska wyłysień na pysku, łapach, szyi.

Alergiczne zapalenie uszu

U Shih Tzu alergia (pokarmowa, środowiskowa lub mieszana) bardzo często objawia się jako pierwszy lub dominujący problem w uchu. Na skórze początkowo widać niewiele, za to małżowiny są czerwone, ciepłe, z lepką wydzieliną, a pies uporczywie się drapie.

Typowe cechy alergicznego zapalenia ucha:

• obustronność zmian (choć jedna strona może być nieco gorsza),
• nasilenie świądu w określonych porach roku (alergia wziewna) lub brak wyraźnej sezonowości przy alergii pokarmowej,
• tendencja do szybkiego nawrotu po zakończeniu leczenia miejscowego.

Samo „leczenie uszu” u psa alergicznego działa jak resetowanie alarmu bez wyłączenia przyczyny. Dlatego plan postępowania obejmuje zwykle:

• diagnostykę alergologiczną (dieta eliminacyjna, testy, ocena reakcji na leki),
• terapię ogólną – leki przeciwświądowe, modulujące odpowiedź immunologiczną,
• schemat czyszczenia i profilaktycznego stosowania łagodnych preparatów do uszu,
• ścisłą kontrolę nawrotów – najlepiej prowadzić prosty dziennik objawów, diety i leczenia.

Przykład z praktyki: Shih Tzu, który „od zawsze miał problemy z uszami”, po prawidłowo przeprowadzonej diecie eliminacyjnej i wdrożeniu leczenia alergii wziewnej przestaje drapać się niemal całkowicie, a liczba wizyt z powodu zapaleń ucha spada z kilku w roku do jednej kontrolnej.

Endokrynologiczne i ogólnoustrojowe przyczyny problemów z uszami

Niektóre choroby ogólne zmieniają środowisko skóry całego ciała, w tym uszu. U Shih Tzu najczęściej chodzi o:

• niedoczynność tarczycy – spowalnia metabolizm skóry, zwiększa łojotok, sprzyja drożdżakom,
• zespół Cushinga (nadczynność kory nadnerczy) – powoduje ścieńczenie skóry, obniżenie odporności lokalnej,
• cukrzycę – wysokie stężenie glukozy w płynach tkankowych ułatwia rozwój bakterii i grzybów.

Objawy z uszu są wtedy elementem szerszego obrazu: apatia, przybieranie na masie lub chudnięcie, zmiany w ilości przyjmowanej wody, matowa sierść. Leczenie miejscowe bez wyrównania choroby ogólnoustrojowej działa tylko doraźnie. Stąd u Shih Tzu z opornymi, nawracającymi zapaleniami uszu często wykonuje się dodatkowe badania krwi i hormonów.

Mechaniczne i pielęgnacyjne przyczyny problemów z uszami

Czasem przyczyna nie leży w chorobie, lecz w sposobie pielęgnacji. U Shih Tzu spotyka się m.in.:

• nadmierne, agresywne wyrywanie włosów z kanału słuchowego – prowadzi do mikrourazów, stanu zapalnego i wtórnych infekcji,
• dostawanie się szamponu, odżywek, środków do kąpieli do przewodu słuchowego,
• zbyt częste, „na siłę” czyszczenie patyczkami – przesuwanie woskowiny w głąb, uszkodzenia skóry.

Optymalne podejście:

• zamiast rutynowego wyrywania wszystkich włosów – delikatne przystrzyganie nadmiaru i ocenianie, czy w ogóle istnieje problem z wentylacją,
• podczas kąpieli ochrona uszu przed zalewaniem wodą (np. lekkie zatkanie wejścia palcem otulonym gazą, unikanie polewania głowy strumieniem),
• stosowanie preparatów do czyszczenia uszu tylko wtedy, gdy są wskazania – u zdrowego ucha nadgorliwość może wywołać kłopoty.

Uwaga: jeśli Shih Tzu po wizycie u groomera zaczyna intensywnie drapać uszy, warto przy kolejnej wizycie omówić sposób pracy z uchem – być może potrzeba korekty techniki, zmiany kosmetyków lub rezygnacji z rutynowego „depilowania” kanału słuchowego.

Kluczowe Wnioski

• Uszy Shih Tzu są konstrukcyjnie bardziej problematyczne: wisząca małżowina, wąski kanał i kształt „L” przewodu słuchowego sprzyjają zaleganiu wody, woskowiny i zanieczyszczeń.
• W porównaniu z rasami o stojących uszach Shih Tzu ma znacznie gorszą wentylację przewodu słuchowego, przez co w uchu łatwiej utrzymuje się ciepło i wilgoć – idealne środowisko dla bakterii i drożdżaków.
• Gęsta sierść wokół ucha i włosy rosnące w samym kanale działają jak „filtr”: zatrzymują kurz, łój, wodę i resztki roślin, co blokuje naturalny odpływ wydzieliny i zwiększa ryzyko zapalenia ucha zewnętrznego.
• Agresywne wyrywanie włosów z wnętrza ucha (np. u groomera) może powodować mikrourazy i stan zapalny; u wielu Shih Tzu bezpieczniejszą metodą jest delikatne przycinanie włosa przy wejściu do kanału.
• Zdrowe ucho ma bladoróżową skórę, neutralny zapach i niewielką ilość jasnej woskowiny; brak bólu przy dotyku to ważny wskaźnik, że ucho funkcjonuje prawidłowo.
• Alarmujące są: częste, natarczywe drapanie uszu, otarcia i strupy, potrząsanie głową oraz wyraźne unikanie dotyku – to sygnały, że świąd lub ból są na tyle silne, iż wymagają szybkiej reakcji opiekuna.