Dlaczego oczy shih tzu są tak wrażliwe? Anatomia i specyfika rasy
Budowa oka u shih tzu a ryzyko chorób
Duże, wypukłe gałki oczne – co to zmienia na co dzień
Oczy shih tzu są duże, okrągłe i wyraźnie wypukłe. To one w dużej mierze „robią” wyraz pyszczka, ale jednocześnie znacznie zwiększają ryzyko urazów i chorób. Vypukła gałka oczna jest gorzej chroniona przez powieki – te nie zawsze domykają się idealnie, a powierzchnia rogówki jest bardziej narażona na wysychanie i mechaniczne uszkodzenia. W praktyce oznacza to, że nawet drobny paproch czy pojedynczy włos może spowodować podrażnienie, a czasem owrzodzenie rogówki.
U psów z „głębszym” osadzeniem oczu drobne uderzenie w głowę, zabawa z innym psem czy otarcie o gałąź rzadko kończy się urazem oka. U shih tzu wystarczy, że pies mocniej wbiegnie w krzaki albo zahaczy o ostrzejszą krawędź mebla – delikatna rogówka może ulec zarysowaniu. Dodatkowo takie oczy łatwiej wysychają, co sprzyja zespołowi suchego oka (KCS).
Do tego dochodzi jeszcze jedna rzecz: shih tzu często śpią z lekko uchylonymi powiekami. Opiekun widzi „odrobinkę białka” i uznaje, że tak po prostu ma. W rzeczywistości fragment rogówki przez część nocy nie jest przykryty powieką, więc słabo nawilżony. Lata takiej mikroskopijnej „suszy” robią swoje – powierzchnia oka staje się bardziej podatna na mikrourazy i infekcje.
Krótka kufa, płytkie oczodoły – mniejsza ochrona mechaniczna
Shih tzu należy do ras brachycefalicznych, czyli krótkoczaszkowych. Krótka kufa wiąże się z płytkimi oczodołami, które po prostu gorzej „chowają” gałkę oczną. Oczy są jakby przesunięte do przodu czaszki. Skutki?
- mniejsza ochrona przed uderzeniem czy zadrapaniem,
- większa skłonność do wypadania gałki ocznej przy silnym urazie (np. szarpnięcie za obrożę, uderzenie w głowę),
- częstsze problemy z domykaniem powiek i wysychaniem rogówki.
Taki układ anatomiczny powoduje, że oczy u shih tzu wymagają szczególnej ostrożności. Dla labradora niewinna zabawa w szarpanie sznurkiem, dla shih tzu może być już ryzykowna, jeśli ktoś mocno pociągnie psa za obrożę lub smycz, powodując silne napięcie tkanek wokół oczodołów.
Długie włosy wokół oczu – ciągłe drażnienie powierzchni oka
Drugim „wrogiem” oczu shih tzu jest ich własna sierść. Długie włosy nad oczami i na kufie, jeżeli nie są właściwie podcięte lub zebrane w kucyk, notorycznie wpadają do oczu. Każdy taki włos działa jak mała szczoteczka: drażni rogówkę, powoduje łzawienie, podrażnienie spojówek i częste mruganie. Z czasem może prowadzić do przewlekłego zapalenia spojówek albo powierzchownego uszkodzenia rogówki.
Sprawy nie ułatwiają też mokre włosy. Gdy pies pije wodę, kąpie się lub spaceruje w deszczu, włosy wokół oczu szybko stają się wilgotne i lepiące, więc łatwiej przylegają do powierzchni oka. U psa krótkowłosego woda spływa po kufie i szybko wysycha. U shih tzu powstaje „mokry kołtun”, który może przyschnąć do powieki i przy każdym ruchu oczu ją ciągnąć.
Znaczenie tzw. „brachycefalicznego” kształtu czaszki
Brachycefaliczny kształt czaszki to nie tylko krótki pysk, ale też zmienione proporcje między oczami, zatokami a jamą nosową. U shih tzu prowadzi to m.in. do:
- zwężenia kanalików nosowo-łzowych (łzy gorzej odpływają do nosa, częściej wypływają na zewnątrz),
- większej skłonności do przewlekłych stanów zapalnych spojówek,
- problemów z prawidłowym rozprowadzeniem filmu łzowego po całej powierzchni rogówki.
Dlatego u shih tzu częściej widać „wiecznie mokre” okolice oczu i brązowe zacieki. Łzy, zamiast cicho spływać do nosa, wylewają się na sierść i podrażniają skórę. Jednocześnie oko może być paradoksalnie… przesuszone, bo łzy nie rozprowadzają się, jak trzeba. Tak rodzi się jeden z typowych problemów tej rasy – zespół suchego oka połączony z przewlekłym wypływem z kanału łzowego.
Co shih tzu „dziedziczy w pakiecie” z urodą
Predyspozycje rasowe do konkretnych chorób oczu
Shih tzu nie tylko „z natury” ma wrażliwe oczy. Rasa ta ma także udokumentowane predyspozycje do konkretnych chorób oczu. W praktyce często pojawiają się:
- zespół suchego oka (KCS) – zaburzenie ilości i jakości łez,
- owrzodzenia rogówki – zarówno pourazowe, jak i tzw. samoistne,
- entropium lub ektropium – nieprawidłowe ustawienie powiek,
- trichiaza i distichiaza – nieprawidłowo rosnące rzęsy drażniące oko,
- zaćma młodzieńcza – zmętnienie soczewki u stosunkowo młodych psów,
- postępujący zanik siatkówki (PRA) – prowadzący do ślepoty.
Wiele z tych chorób ma komponent genetyczny. Oznacza to, że dobór rodziców i odpowiedzialna hodowla mogą znacząco zmniejszyć ryzyko ich wystąpienia u szczeniąt, choć nigdy nie ma gwarancji stuprocentowej. Dla opiekuna ważne jest, by wiedział, iż u shih tzu „zwykłe” zapalenie spojówek wcale nie musi być takie zwykłe. Nierzadko jest pierwszym sygnałem głębszego problemu, który wymaga dokładnej diagnostyki okulistycznej.
Dlaczego u tej rasy wiele problemów zaczyna się bardzo wcześnie
U shih tzu liczne choroby oczu mogą ujawnić się już w młodym wieku – czasem nawet u kilkumiesięcznego szczeniaka. Dzieje się tak dlatego, że niektóre wady są obecne od urodzenia (np. nieprawidłowe ustawienie powiek, rzęsy rosnące w złym miejscu), a inne mają podłoże immunologiczne czy genetyczne i uruchamiają się w pierwszych latach życia.
Wiele opiekunów zakłada, że „prawdziwe” choroby oczu pojawiają się dopiero na starość, jak u ludzi. U shih tzu to myślenie bywa zgubne. Zespół suchego oka czy wrodzona skłonność do owrzodzeń rogówki mogą rozwijać się już u młodych psów. Delikatne mrużenie oka, lekko gęstsza wydzielina czy częstsze łzawienie w wieku roku–dwóch lat często są ignorowane, a to właśnie najlepszy moment na szybkie wdrożenie leczenia i zatrzymanie procesu chorobowego.
Rola hodowli: co można ograniczyć selekcją, a czego nie
Odpowiedzialny hodowca shih tzu współpracuje z okulistą weterynaryjnym i wykonuje regularne badania u psów hodowlanych. Dzięki temu można ograniczyć:
- częstość występowania dziedzicznych zaćm,
- PRA (postępującego zaniku siatkówki),
- niektóre wrodzone nieprawidłowości powiek i rzęs.
Nie da się natomiast całkowicie wyeliminować ryzyka urazów rogówki, zespołu suchego oka czy problemów z kanalikiem łzowym wynikających z brachycefalicznej budowy czaszki. Tu ogromną rolę odgrywa opiekun i codzienna profilaktyka: regularne przemywanie oczu, odpowiednia fryzura wokół oczu, szybka reakcja na pierwsze objawy.
Jak rozmawiać z hodowcą o badaniach okulistycznych rodziców
Wybierając szczeniaka shih tzu, dobrze jest zadać hodowcy kilka konkretnych pytań. Zamiast ogólnego „czy rodzice są zdrowi?”, lepiej zapytać:
- czy rodzice mieli wykonane badanie okulistyczne przez specjalistę (okulistę weterynaryjnego),
- czy w linii pojawiały się: zaćma młodzieńcza, PRA, ciężkie zespoły suchego oka,
- czy hodowla ma wyniki badań potwierdzające brak poważnych dziedzicznych chorób oczu.
Hodowca, który bez problemu pokazuje wyniki badań i potrafi omówić ich znaczenie, zwykle ma większą świadomość zdrowotną. Nie gwarantuje to, że szczeniak nigdy nie zachoruje, ale znacząco obniża ryzyko ciężkich, dziedzicznych problemów, które mogą odebrać psu wzrok w młodym wieku.
Jak wygląda zdrowe oko shih tzu? Punkt odniesienia dla opiekuna
Normalny wygląd gałki ocznej i powiek
Przejrzysta rogówka, bez zamgleń i zaczerwienień
Żeby w porę zauważyć choroby oczu u shih tzu, trzeba najpierw wiedzieć, jak wygląda oko zdrowe. Rogówka zdrowego psa jest całkowicie przejrzysta – praktycznie „niewidoczna”. Nie widać na niej mlecznej mgiełki, białawych plamek, matowego połysku czy zadrapań. Światło odbija się od niej równo, a źrenica i tęczówka są dobrze widoczne.
Jeśli przy normalnym świetle dziennym widzisz delikatne zamglenie, jakby ktoś przetarł szkło nie do końca czystą ściereczką, to już sygnał ostrzegawczy. Tak może wyglądać początek zaćmy, obrzęk rogówki czy powierzchowne uszkodzenie. Niewielkie zmiany często widać najlepiej, gdy delikatnie poruszysz głową psa w różne strony – zamglenie „łapie” światło inaczej niż zdrowa rogówka.
Równy kolor białkówki, bez „pajączków” naczyniowych
Białkówka zdrowego oka u shih tzu ma kolor od czysto białego do delikatnie perłowego. Nie ma na niej wyraźnych, gęstych, czerwonych naczyniek przypominających pajęczynkę. Pojedyncze, cienkie naczynie nie musi być powodem do paniki, ale sieć rozszerzonych, krwistoczerwonych naczyń sugeruje już stan zapalny lub podrażnienie.
Jeśli białkówka jest różowa, przekrwiona lub kolor zmienia się „falami” (np. kilka dni spokojnie, potem znów zaczerwienienie), mamy do czynienia z jednym z pierwszych, często bagatelizowanych objawów chorób oczu u shih tzu. To stan, który warto skonsultować, zwłaszcza gdy towarzyszy mu wypływ z oczu lub mrużenie.
Brak przymrużania, mrugania „na jedno oko”, nadwrażliwości na światło
Zdrowy shih tzu patrzy na świat szeroko otwartymi oczami, mruga symetrycznie i nie unika światła. Jeśli pies mruga częściej jednym okiem, delikatnie je przymyka lub „ucieka” z jasnego miejsca w cień, zwykle oznacza to dyskomfort lub ból. Psy z bólem oka często zachowują się tak, jak my przy dostaniu się rzęsy pod powiekę – trudno im normalnie patrzeć, odwracają głowę, przymykają powieki.
Jednostronne mrużenie oka, nawet jeśli widać to tylko chwilami, jest sygnałem, by przyjrzeć się psu dokładniej. Przy owrzodzeniu rogówki czy podrażnieniu ciała obcego ból bywa tak silny, że pies unika nawet lekkiego podmuchu powietrza. Opiekun widzi „dziwną nadwrażliwość” i zrzuca to na karb charakteru, a tymczasem oko walczy z ostrym stanem zapalnym.
Łzy i „ślady po łzach” – co jest normą, a co już nie
Cienki, bezbarwny film łzowy – jak go rozpoznać
Na zdrowym oku cały czas obecny jest cienki film łzowy. Dzięki niemu powierzchnia rogówki jest błyszcząca, ale nie „zalana”. Nie widać kropel łez spływających po policzku. Jeśli na sierści pod oczami pojawia się tylko delikatne, suche przebarwienie, a oczy wyglądają czysto i przejrzyście, zwykle jest to efekt naturalnego łzawienia i budowy czaszki.
Przesuszone oko z kolei ma powierzchnię matową, jakby „przykurzoną”. Często w wewnętrznym kąciku zbiera się gęstsza, ciągnąca wydzielina, a powieki rano potrafią lekko się sklejać. Taki obraz sugeruje, że ilość łez jest niewystarczająca albo ich skład jest nieprawidłowy – to klasyczny wstęp do zespołu suchego oka.
Brązowe przebarwienia pod oczami u jasnych psów – skąd się biorą
U jasnych shih tzu często pojawiają się charakterystyczne, brązowo-rdzawe zacieki pod oczami. To efekt działania składników łez (m.in. porfiryn), które w kontakcie z powietrzem i bakteriami na skórze zmieniają kolor. Do pewnego stopnia jest to zjawisko typowe dla ras z krótką kufą i predyspozycją do łzawienia.
Kiedy łzawienie powinno zaniepokoić
Silne, ciągłe łzawienie, które dosłownie moczy sierść pod oczami, nie jest już typową cechą rasy. Jeśli musisz kilka razy dziennie wycierać psu pyszczek, oczy są często mokre, a skóra pod nimi zaczyna robić się zaczerwieniona lub podrażniona, to sygnał, że coś jest nie tak. Może chodzić o zatkany kanalik łzowy, nadwrażliwość rogówki, ciała obce w worku spojówkowym albo początek zapalenia.
Zmieniona wydzielina również powinna zapalić lampkę ostrzegawczą. Wodniste łzy przechodzące w śluzowo-ropny, gęsty „glut” w kącikach oczu, żółtawa lub zielonkawa wydzielina, a także intensywny nieprzyjemny zapach przeważnie oznaczają stan zapalny. Takie objawy nie „przejdą same” – wymagają badania i często leczenia miejscowego kroplami lub maściami.
Skóra pod oczami – „papier lakmusowy” stanu oczu
U shih tzu stan skóry bezpośrednio pod oczami bardzo dobrze odzwierciedla to, co dzieje się z samym okiem. Sucha, lekko przebarwiona, ale niepodrażniona sierść zwykle idzie w parze z oczami bez poważnych problemów. Natomiast skóra zaczerwieniona, łuszcząca się, z małymi nadżerkami czy strupkami sugeruje, że łzy lub wydzielina podrażniają ją zbyt mocno albo są na niej obecne zbyt długo.
Jeśli pod oczami pojawia się swędzenie, pies drapie się łapką lub pociera pyszczkiem o dywan, łatwo o samouszkodzenia. Niekiedy wystarczy kilka dni takiego „tarcia”, by powstały ranki, w które szybko wchodzą bakterie. Potem trudno odróżnić, co było pierwsze – problem okulistyczny czy skórny, a leczenie musi objąć jedno i drugie.
Symetria oczu i ich ustawienie
Dwie „takie same” gałki oczne – dlaczego to ważne
Zdrowe oczy shih tzu są do siebie bardzo podobne: mają zbliżoną wielkość, kształt szpary powiekowej, taki sam poziom „wysadzenia” z oczodołu. Jeśli jedno oko nagle zaczyna wyglądać inaczej – staje się bardziej wypukłe, mniejsze, jakby zapadnięte, ma inną wielkość źrenicy – nie jest to subtelny szczegół, ale wyraźny alarm.
Kilka razy dziennie mijasz swojego psa w domu, więc to właśnie ty masz największą szansę zauważyć delikatne różnice. Wystarczy, że porównasz oczy „jak w lustrze”: czy jedno nie błyszczy bardziej, czy źrenice są podobnej szerokości, czy wokół jednego oka nie widać większego obrzęku powiek. Takie porównanie zajmuje kilka sekund, a często ratuje wzrok.
Ustawienie powiek i brzegów rzęs
Brzeg powieki zdrowego shih tzu przylega równomiernie do powierzchni gałki ocznej. Nie powinien być ani wywinięty na zewnątrz (ektropium), ani podwinięty do środka (entropium). Rzęsy rosną na zewnętrznej stronie powieki, w jednym, równym rządku, nie wchodząc w kontakt z rogówką.
Jeśli zauważasz, że dolna powieka „odstaje”, tworząc widoczną przestrzeń z różową spojówką, albo odwrotnie – krawędź powieki jakby „chowa się” pod sierścią i znika, gałka oczna może być permanentnie drażniona. U shih tzu, ze względu na krótką kufę, nawet niewielkie odchylenia ustawienia powieki potrafią dawać duże objawy: łzawienie, mrużenie, częste zapalenia spojówek.
Reakcja na dotyk i codzienne zabiegi pielęgnacyjne
Jak pies reaguje na czesanie i przecieranie okolic oczu
Zdrowe oczy pozwalają na spokojne, rutynowe zabiegi. Pies może nie przepadać za przecieraniem pyszczka, ale nie ucieka w popłochu na sam widok wacika. Jeśli wystarczy, że zbliżasz rękę, a shih tzu nerwowo odwraca głowę, odpycha się łapką, skomle lub próbuje ugryźć przy próbie dotknięcia okolic oka, często oznacza to ból lub znaczny dyskomfort.
Dobrą próbą jest delikatne odgarnięcie włosów z czoła i policzków tak, żeby odsłonić oko, a potem lekkie rozchylenie powiek kciukiem i palcem wskazującym. Jeżeli pies, który zwykle jest spokojny, nagle reaguje paniką, „cofa się” całym ciałem lub od razu zaczyna energicznie mrugać, warto potraktować to jak sygnał, że coś mu przeszkadza – nawet jeśli ty gołym okiem jeszcze nic nie widzisz.
Proste „domowe testy” uważnego opiekuna
Czasem wystarczy kilka codziennych, nieinwazyjnych obserwacji, żeby wychwycić początek kłopotów. Można na przykład:
- zauważać, czy rano w kącikach oczu pojawia się coraz więcej zaschniętej wydzieliny i czy jej konsystencja się zmienia,
- sprawdzać, czy w ciągu dnia pies nie zaczyna częściej pocierać oczu łapką lub o meble,
- raz na kilka dni przyjrzeć się oczom w dobrym, naturalnym świetle – najlepiej przy oknie,
- zwrócić uwagę, czy podczas zabawy z zabawkami lub na spacerze pies nie zaczyna nagle przerywać aktywności, żeby „zająć się” okiem.
To nie są specjalistyczne badania, ale ich regularne powtarzanie sprawia, że każda zmiana jest szybciej wychwycona. Opiekun, który „zna na pamięć” normalne oczy swojego psa, znacznie szybciej zauważy ich odchylenie od normy.
Najczęstsze choroby oczu u shih tzu – przegląd z praktycznymi przykładami
Zespół suchego oka (KCS) – cichy sprawca przewlekłych problemów
Na czym polega KCS u shih tzu
Zespół suchego oka to zaburzenie filmu łzowego – łez jest za mało, są zbyt gęste albo mają zły skład. U shih tzu często ma podłoże immunologiczne: organizm stopniowo niszczy własne gruczoły łzowe. Początkowo wygląda to jak zwykłe „brudne oczka”, które trzeba częściej wycierać.
Przy niedoborze łez rogówka traci swoje naturalne „nawilżenie” i ochronę. Wyobraź sobie jazdę samochodem z bardzo suchymi oczami – każdy drobny pył czy podmuch wiatru drażni. U psa dochodzi do przewlekłego stanu zapalnego, a z czasem nawet do owrzodzeń rogówki.
Typowe wczesne objawy KCS
Na początku pojawia się lepkawa, śluzowa wydzielina, która „przykleja się” do rogówki i powiek. Oko wygląda matowo, jakby lekko przykurzone. Właściciele często mówią: „on ma ciągle takie zaspane oczka”. Zdarza się też lekkie zaczerwienienie spojówek i delikatne mrużenie.
W bardziej zaawansowanym stadium widać już gęste „gluty”, sklejające kąciki oczu, a białkówka przybiera sinoczerwony, podrażniony kolor. Rozwijają się plamki lub obszary przebarwionej rogówki (pigmentacja), które mogą trwale upośledzać widzenie. Im wcześniej KCS zostanie rozpoznany, tym większa szansa na opanowanie choroby przy pomocy codziennych kropli.
Przykład z praktyki – „wiecznie brudne oczy” młodej suczki
Często pojawia się historia podobna do tej: dwuletnia suczka shih tzu, od szczeniaka „zawsze z brudnymi oczkami”. Opiekunka przez rok regularnie przemywała oczy rumiankiem, potem różnymi preparatami z zoo-shopu. W końcu zauważyła, że rano powieki są wręcz przyklejone, a pies niechętnie otwiera oczy. Badanie u okulisty wykazało bardzo niską produkcję łez i typowy obraz KCS – leczenie należało zacząć wiele miesięcy wcześniej.
Owrzodzenia rogówki – nagły ból, który trudno przeoczyć
Dlaczego u shih tzu dochodzi do owrzodzeń tak często
Rogówka shih tzu jest mocno odsłonięta, a powieki czasem nie domykają się idealnie. Do tego dochodzą włosy z grzywki, rzęsy rosnące w złym kierunku czy drobne urazy podczas zabawy. Każde zadrapanie na powierzchni rogówki jest jak „otwarte drzwi” dla infekcji i początek owrzodzenia.
U tej rasy spotyka się także tzw. samoistne, przewlekłe owrzodzenia rogówki (SCCED), które goją się powoli i mają skłonność do nawrotów. Nawet niewinne z pozoru uszkodzenie potrafi potem ciągnąć się tygodniami, jeśli nie zostanie odpowiednio przeprowadzone leczenie.
Objawy, których nie wolno ignorować
Pies z owrzodzeniem zwykle bardzo wyraźnie pokazuje, że coś jest nie tak. Dochodzi do:
- silnego mrużenia jednego oka, często z całkowitym przymknięciem powieki,
- nadwrażliwości na światło – pies chowa się w cień, unika patrzenia w górę,
- obfitego łzawienia, czasem z domieszką śluzowej wydzieliny,
- pocierania oka łapą lub o dywan, meble, legowisko.
Przy większych owrzodzeniach można nawet gołym okiem zobaczyć mleczną plamkę lub drobne wgłębienie na rogówce. Każdy z tych objawów należy traktować jako stan nagły – tu liczy się szybkość reakcji. Nieleczone owrzodzenie może w skrajnych przypadkach doprowadzić nawet do pęknięcia gałki ocznej.
Entropium, ektropium i problemy z powiekami
Podwinięte powieki (entropium) – rzęsy jak druciki pod powieką
Entropium polega na tym, że brzeg powieki „zawija się” do środka, a rzęsy lub sierść dosłownie trą o rogówkę przy każdym mrugnięciu. Shih tzu, z uwagi na swoją specyficzną budowę pyska, bywa na to podatny już w młodym wieku.
Pies z entropium często mruży oko i ma nawracające „zapalenia spojówek”, które nie reagują dobrze na zwykłe krople. Oko może wyglądać jak wiecznie podrażnione, a opiekun widzi jedynie czerwone spojówki i zwiększone łzawienie. Bez korekty chirurgicznej problem nawraca, a rogówka z czasem ulega przewlekłym uszkodzeniom.
Wywinięte powieki (ektropium) – odsłonięta, wysychająca spojówka
Przy ektropium powieka opada i wywija się na zewnątrz, odsłaniając wnętrze spojówki. Oko wygląda jak „smutne”, z widoczną różową fałdką na dole. Ta odsłonięta część szybko się wysusza, łatwo ulega podrażnieniom i infekcjom.
W efekcie pojawia się przewlekłe zaczerwienienie, nadmierne łzawienie i częste, ale słabo reagujące na leczenie zapalenia spojówek. U niektórych shih tzu potrzebna jest chirurgiczna korekta, żeby przywrócić powiece prawidłowe przyleganie do gałki ocznej i poprawić komfort psa.
Nieprawidłowo rosnące rzęsy – trichiaza i distichiaza
Czym się różni trichiaza od distichiazy
W trichiazie rzęsy lub włosy rosną w prawidłowym miejscu, ale „kładą się” w stronę oka i ocierają o jego powierzchnię. Może chodzić np. o włoski z fałdu nosowego czy kącika oka, które przy każdym ruchu powieki drażnią rogówkę. Distichiaza z kolei polega na obecności dodatkowego rzędu rzęs, wyrastających z gruczołów Meiboma, często niewidocznych na pierwszy rzut oka.
Oba problemy prowadzą do tego samego: mechanicznego drażnienia delikatnej rogówki. Pies reaguje łzawieniem, mrużeniem, a czasem „uciekaniem” przed wiatrem lub nagłym światłem. Na zdrowym oku każda taka rzęsa zachowuje się jak maleńki drucik drapiący powierzchnię.
Jakie objawy mogą sugerować problem z rzęsami
Przewlekłe, lekko nasilone łzawienie i zaczerwienienie spojówek, które co chwilę „wracają”, to klasyczny obraz. Pies może też mieć tendencję do częstego, szybkiego mrugania, zwłaszcza na dworze. Przy dokładnym obejrzeniu okulista weterynaryjny często znajduje pojedyncze rzęsy „w złym miejscu”, które trzeba usunąć lub zneutralizować specjalnymi metodami.
Domowe próby przycinania rzęs zwykle nie rozwiązują problemu na długo, bo włos szybko odrasta, a jego cebulka nadal drażni. Dlatego przy podejrzeniu trichiazy lub distichiazy lekarz często proponuje bardziej trwałe rozwiązania, jak elektroepilacja czy krioterapia wybranych mieszków.
Zaćma młodzieńcza i inne zmętnienia soczewki
Jak rozpoznać początek zaćmy
Zaćma to zmętnienie soczewki, przez które światło nie przechodzi prawidłowo. U shih tzu bywa dziedziczna i może ujawnić się już u stosunkowo młodych psów. W pierwszej fazie opiekun zauważa jedynie delikatne, mlecznobiałe „odbłyski” w głębi oka, widoczne szczególnie przy sztucznym świetle.
Jak zmętnienia soczewki wpływają na codzienne życie psa
Początkowo shih tzu z rozwijającą się zaćmą radzi sobie całkiem nieźle – dobrze zna mieszkanie, porusza się „na pamięć” i korzysta z pozostałych zmysłów. Subtelne zmiany widać często dopiero na spacerach: pies niechętnie wchodzi w ciemniejsze przejścia, ostrożniej schodzi po schodach, może potknąć się o krawężnik, którego wcześniej nie zauważał.
Z czasem pojawia się niepewność ruchów, szczególnie w nowych miejscach. Shih tzu zaczyna częściej zatrzymywać się i „nasłuchiwać”, zanim ruszy dalej. W pomieszczeniach o słabym świetle (wieczorem, w korytarzu bez okna) bywa wyraźnie zagubiony. Jeśli do tego dojdzie brak chęci do aportowania zabawek lub problem z odnalezieniem smaczka rzuconego na podłogę, to mocny sygnał, że warto zbadać oczy pod kątem soczewki.
Inne zmętnienia soczewki – nie wszystko to zaćma
U starszych psów widoczna bywa też tzw. stwardnienie soczewki związane z wiekiem. Oko wygląda na lekko „szkliste”, ale widzenie pozostaje stosunkowo dobre. Tę różnicę najpewniej wychwyci okulista, bo gołym okiem dla opiekuna oba stany wyglądają podobnie. Zdarzają się również drobne blizny po urazach lub stanach zapalnych, które tworzą małe, punktowe zmętnienia soczewki – przy małym zasięgu nie muszą mocno zaburzać widzenia, choć wymagają kontrolowania.
Dlatego przy każdym „szarym” odbłysku w oku shih tzu, szczególnie u młodszych psów, rozsądnie jest zrobić specjalistyczne badanie. Pozwala to odróżnić naturalne, łagodne zmiany związane z wiekiem od zaćmy, którą można leczyć, zanim całkowicie upośledzi wzrok.
Jaskra – cichy złodziej wzroku
Co dzieje się w oku przy jaskrze
Jaskra to choroba związana ze zbyt wysokim ciśnieniem wewnątrz gałki ocznej. Można to porównać do balonu, do którego pompuje się coraz więcej powietrza, a on nie ma jak się „odetchnąć”. Płyn w oku nie odpływa prawidłowo, uciska na siatkówkę i nerw wzrokowy. Te struktury są bardzo delikatne – jeśli ciśnienie utrzymuje się za długo, komórki odpowiedzialne za widzenie obumierają bezpowrotnie.
U shih tzu jaskra bywa pierwotna (uwarunkowana genetycznie) lub wtórna – jako powikłanie innych chorób oka, na przykład przewlekłego zapalenia, zwichnięcia soczewki czy zaawansowanej zaćmy. Część opiekunów zauważa problem dopiero, kiedy oko jest już widocznie „większe” albo bardzo bolesne, a to często etap późny.
Wczesne sygnały rosnącego ciśnienia w oku
Początek jaskry może wyglądać dość niepozornie. Oko staje się lekko zaczerwienione, pies mruży powiekę, wydaje się spokojniejszy, mniej chętny do zabawy. Niekiedy pojawia się subtelna zmiana w wyglądzie źrenicy – jest szerzej rozszerzona, reaguje wolniej na światło. W domowych warunkach trudno zmierzyć ciśnienie w oku, ale można wychwycić, że coś „nie gra” z komfortem psa.
Przy ostrym napadzie jaskry objawy są zdecydowanie dramatyczne: silny ból, wyraźne powiększenie i „utwardzenie” gałki ocznej, intensywne zaczerwienienie spojówek, zamglona rogówka. Pies może piszczeć przy dotykaniu głowy, unikać schodów, chodzić ostrożnie jakby był zagubiony. W takim stanie liczą się godziny – szybka pomoc okulisty jest jedyną szansą na uratowanie choć części widzenia.
Dlaczego kontrola po innych chorobach oczu jest tak ważna
Shih tzu po przebytych zapaleniach wewnątrzgałkowych, powikłaniach po zaćmie czy urazach oka powinien mieć regularnie mierzone ciśnienie wewnątrzgałkowe. To kilka sekund badania, a umożliwia wyłapanie jaskry na etapie, gdy zmiany są jeszcze odwracalne. U wielu psów jaskra rozwija się w jednym oku, a po jakimś czasie „ujawnia się” także w drugim – im wcześniej włączy się profilaktykę, tym większa szansa na zachowanie funkcjonalnego widzenia chociaż jednym okiem.
Cherry eye i problemy z trzecią powieką
Wypadnięty gruczoł trzeciej powieki – charakterystyczna „czerwona wisienka”
Trzecia powieka to cienka błona w wewnętrznym kąciku oka, która współtworzy film łzowy. U shih tzu czasem dochodzi do wypadnięcia znajdującego się w niej gruczołu. Opiekun widzi nagle czerwoną, zaokrągloną wypukłość w kąciku oka – stąd angielska nazwa „cherry eye”, czyli „wiśniowe oko”. Wygląda to groźnie, ale zwykle nie powoduje ostrego bólu.
Pies może lekko pocierać oko, pojawia się też łagodne łzawienie lub śluzowa wydzielina. Sam gruczoł raczej „nie schowa się” trwale bez leczenia. Co ważne – to właśnie on produkuje sporą część łez, więc jego usunięcie bez przemyślanej decyzji może w przyszłości sprzyjać zespołowi suchego oka.
Jak reagować na zmiany w obrębie trzeciej powieki
Każda nowa, czerwona „kulka” w kąciku oka wymaga konsultacji. Okulista oceni, czy rzeczywiście chodzi o wypadnięty gruczoł, czy może o inny twór (torbiel, guzek, zapalenie). W przypadku typowego cherry eye standardem jest chirurgiczne repozycjonowanie, czyli umocowanie gruczołu w nowym miejscu, zamiast jego wycinania. Dzięki temu zachowana zostaje produkcja łez, co u tak wrażliwej rasy ma ogromne znaczenie.
Nieleczone wypadnięcie gruczołu może prowadzić do przewlekłego podrażnienia, nawracających stanów zapalnych i właśnie do późniejszego KCS. Dlatego zamiast „obserwować przez kilka miesięcy”, lepiej omówić z lekarzem optymalny moment i sposób zabiegu.
Przewlekłe zapalenia spojówek – kiedy krople z apteki przestają wystarczać
Dlaczego u shih tzu „wieczne zapalenie spojówek” nie jest rzadkością
Szeroko otwarte oczy, płaski pysk, często wąskie kanaliki łzowe i bliskość fałdów skórnych sprawiają, że spojówki u shih tzu mają sporo „wrogów” na co dzień. Kurz, pyłki, własne włosy wpadające do oka, nieprawidłowy film łzowy – to wszystko łatwo wywołuje przewlekłe podrażnienie, które wielu opiekunów nazywa po prostu „zapalenie spojówek”.
W praktyce taka przewlekła czerwień, świąd, lekka wydzielina śluzowa czy wodnista łzawienie rzadko są wyłącznie infekcją bakteryjną. Często stoją za nimi alergie, zaburzenia produkcji łez, problemy z powiekami lub rzęsami. Krople z antybiotykiem dają więc krótkotrwałą poprawę, po czym objawy wracają.
Kiedy przewlekłe zaczerwienienie wymaga głębszej diagnostyki
Jeśli oczy shih tzu są „trochę czerwone” przez większość tygodni, a kursy kropli stosowane raz po raz przynoszą tylko chwilową ulgę, sygnalizuje to potrzebę dokładniejszej diagnostyki. Warto wtedy ustalić:
- czy produkcja łez jest prawidłowa (test Schirmera),
- czy na powierzchni oka nie ma mikrourazów i ubytków (barwienie fluoresceiną),
- jak wygląda stan powiek, rzęs i fałdu nosowego,
- czy w worku spojówkowym nie utrzymuje się przewlekła flora bakteryjna lub drożdżaki.
Dopiero po ustaleniu przyczyny można dobrać leczenie, które rozwiązuje problem u źródła, a nie tylko maskuje go kroplami przeciwzapalnymi. U części psów niezbędne okazuje się np. skorygowanie owłosienia przy oku, zmiana sposobu pielęgnacji czy leczenie alergii ogólnoustrojowej.
Wczesne, często bagatelizowane objawy – na co patrzeć każdego dnia
Subtelne zmiany w wyglądzie oczu
Delikatne zaczerwienienie – kiedy to już powód do niepokoju
Większość opiekunów przyzwyczaja się do widoku „lekko różowych” spojówek i nie traktuje tego jako objawu choroby. Tymczasem u shih tzu przewlekłe, choćby niewielkie przekrwienie bywa pierwszym sygnałem, że film łzowy nie funkcjonuje idealnie, coś drażni rogówkę lub rozwija się stan zapalny wewnątrz oka.
Jeśli oczy twojego psa rzadko są idealnie białe, a częściej „jak po zarwanej nocy”, to już wskazówka, że dobrze byłoby je ocenić na spokojnie, w dobrym świetle. Zrób sobie nawyk: raz w tygodniu przyjrzyj się, czy czerwone naczynka nie stają się wyraźniejsze, czy nie obejmują coraz większej części białkówki.
Zmiana połysku i przejrzystości rogówki
Zdrowe oko shih tzu ma lśniącą, zupełnie przezroczystą powierzchnię. Kiedy zaczyna dziać się coś niedobrego, rogówka może stać się matowa, jakby „zamglona”. Czasem w jednym miejscu pojawia się delikatne zasinienie lub rozlane, mleczne zmętnienie. Nie zawsze oznacza to od razu zaćmę – w wielu przypadkach to początek obrzęku rogówki, malutkie owrzodzenie albo wczesna pigmentacja przy KCS.
Domowym „trikiem” jest spojrzenie na oko z boku, przy oknie: jeśli światło nie odbija się równomiernie, a zamiast gładkiego „lśnienia” widać nierówną, chropawą powierzchnię, to sygnał, że warto skonsultować oko z lekarzem.
Nieoczywiste zmiany w zachowaniu psa
Unikanie światła i wiatru
Shih tzu z wrażliwymi oczami często instynktownie chroni je przed tym, co sprawia ból lub dyskomfort. Zaczyna więc chować się w cień, siada plecami do okna, niechętnie wychodzi na balkon przy mocnym wietrze. Czasem na spacerze przestaje patrzeć w górę, tylko trzyma głowę nisko, jakby „pod daszkiem”.
Takie zachowania łatwo zrzucić na karb charakteru – „on po prostu nie lubi słońca”. Kiedy jednak wcześniej pies chętnie wystawiał pysk do słońca i biegał przy każdej pogodzie, a teraz nagle stał się ostrożny, warto zadać sobie pytanie: czy to na pewno tylko kwestia upodobań?
Zmieniona aktywność w nowych miejscach
Oczy psa często „zdradzają” problem dopiero wtedy, gdy musi on radzić sobie w nieznanym otoczeniu. Shih tzu, który w domu porusza się pewnie, w nowym mieszkaniu znajomych nagle chodzi powoli, węszy każdy krok, boi się wejść do ciemniejszego pokoju. Może też niechętnie skakać na kanapę, mimo że fizycznie jest w dobrej formie.
Takie sygnały bywają pierwszym objawem pogorszenia widzenia przy zaćmie, jaskrze lub przewlekłych zmianach rogówki. Warto wtedy „poobserwować” psa w różnych warunkach – w dzień, o zmierzchu, na jasnym podłożu i na ciemnej podłodze – i zanotować swoje spostrzeżenia przed wizytą u lekarza.
Codzienne sytuacje, w których oczy „mówią” więcej niż się wydaje
Pocieranie oczu – nie zawsze tylko „zwykły świąd”
Każdemu psu zdarzy się przetrzeć oko łapą raz czy dwa w ciągu dnia. U shih tzu alarmem powinny być jednak powtarzające się epizody pocierania, szczególnie jeśli:
- pies przerywa zabawę, żeby zająć się okiem,
- pocieranie dotyczy głównie jednego oka,
- po kilku dniach wokół oka pojawia się zaczerwienienie lub wyraźne łzawienie.
Takie zachowanie często poprzedza rozwój owrzodzenia, zaostrzenie KCS czy nasilenie problemów z rzęsami. Zamiast więc tylko częściej przemywać oko, lepiej poszukać przyczyny, zanim drobne drażnienie zmieni się w bolesny stan nagły.
Reakcja na zabawki, smaczki i przeszkody
Shih tzu z zaczynającymi się kłopotami z widzeniem może mieć trudność z namierzeniem lecącej piłki, szczególnie jeśli jest mała lub zlewa się kolorem z otoczeniem. Może też gorzej znajdować smaczki rzucane na podłogę czy dywan – najpierw szuka wzrokiem, a dopiero potem wspomaga się nosem.
Dobrym „domowym testem” jest dyskretna zmiana ułożenia mebli lub wstawienie niskiej przeszkody na dobrze znanej trasie w mieszkaniu. Pies z dobrym wzrokiem szybko ją zauważy i ominie, natomiast ten z początkiem zaćmy czy problemami rogówki może się o nią potknąć lub zatrzymać tuż przed nią, zaskoczony jej obecnością. Taki prosty eksperyment potrafi ujawnić to, czego na co dzień nie widać.
Pierwsze oznaki bólu i dyskomfortu
Mrużenie i „zmęczone spojrzenie”
Ostry ból oka trudno przeoczyć, ale przewlekły dyskomfort bywa bardzo subtelny. Shih tzu może delikatnie mrużyć jedno oko częściej niż drugie, szczególnie w jasnym pomieszczeniu lub na dworze. Po dłuższym spacerze wygląda jakby „zmęczyły mu się oczy”, powieki lekko opadają, spojrzenie staje się cięższe.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Dlaczego oczy shih tzu tak często chorują?
Oczy shih tzu są duże, wypukłe i osadzone w płytkich oczodołach. Powieki często nie domykają się idealnie, a rogówka jest słabiej chroniona przed wysychaniem, urazami i paprochami. Krótka kufa (brachycefalia) dodatkowo zmienia ułożenie oczu i kanalików łzowych, co sprzyja przewlekłym podrażnieniom.
Do tego dochodzą długie włosy wokół oczu, które łatwo wpadają do gałki ocznej i drażnią powierzchnię rogówki jak mała szczoteczka. Połączenie tej budowy z predyspozycjami genetycznymi sprawia, że shih tzu ma znacznie wyższe ryzyko chorób oczu niż wiele innych ras.
Jakie są pierwsze objawy problemów z oczami u shih tzu?
Pierwsze sygnały bywają bardzo subtelne. Zazwyczaj pojawia się lekkie mrużenie jednego oka, częstsze mruganie, tarcie pyskiem o dywan czy meble, a także zwiększone łzawienie lub gęstsza, śluzowata wydzielina. Czasem opiekun widzi tylko „wiecznie mokre” okolice oczu i brązowe zacieki.
Niepokoić powinny także: nagła niechęć do światła, trzymanie głowy przekrzywionej na jedną stronę, delikatne zmętnienie powierzchni oka czy zaczerwienione spojówki. U shih tzu takie „drobiazgi” często są początkiem poważniejszego problemu, jak zespół suchego oka czy owrzodzenie rogówki.
Jak odróżnić zwykłe łzawienie od choroby oczu u shih tzu?
U tej rasy lekkie łzawienie i niewielkie zacieki mogą wynikać z samej budowy czaszki i zwężonych kanalików łzowych. Jeśli oko jest przejrzyste, nie mruży się, a pies nie drapie pyska – zwykle mamy do czynienia z „fizjologicznym” łzawieniem, które kontroluje się głównie pielęgnacją sierści i skóry.
Do lekarza trzeba iść, gdy łzawieniu towarzyszy:
- mrużenie oka lub unikanie światła,
- zaczerwienienie spojówek, obrzęk powiek,
- gęsta, ropna lub nitkowata wydzielina,
- widoczne zmętnienie, matowość rogówki czy szare plamki.
Jeśli masz wątpliwość, traktuj oko shih tzu jak oko dziecka – lepiej sprawdzić za wcześnie niż za późno.
Jak wygląda zdrowe oko shih tzu?
Zdrowe oko shih tzu ma całkowicie przejrzystą, „szklaną” rogówkę – bez zamgleń, plamek czy smug. Spojówki mogą być delikatnie różowe, ale nie czerwone ani obrzęknięte. Powieki przylegają równo do gałki ocznej, nie podwijają się ani nie wywijają, a rzęsy nie dotykają powierzchni oka.
Wydzielina jest minimalna, wodnista i pojawia się głównie po śnie. Oczy są otwarte w pełni, pies nie mruży ich w świetle dziennym i nie pociera pyskiem. Jeśli nauczysz się, jak twoje zwierzę wygląda „w dzień całkowicie zdrowy”, łatwiej wychwycisz nawet subtelne odstępstwa.
Jak dbać na co dzień o oczy shih tzu, żeby zmniejszyć ryzyko chorób?
Podstawą jest regularna, delikatna pielęgnacja. Włosy wokół oczu powinny być przycinane lub zbierane w kucyk tak, by nie wpadały na rogówkę. Okolice oczu można przemywać raz dziennie gazikiem i solą fizjologiczną lub specjalnym preparatem od lekarza, usuwając łzy i wydzielinę ze skóry i sierści.
W codziennym życiu:
- unikaj ostrej zabawy z mocnym szarpaniem za obrożę lub smycz,
- zabezpieczaj psa przed gałęziami, krzakami i ostrymi krawędziami mebli,
- nie pozwalaj, by oczy były długo zabrudzone piaskiem, kurzem czy kosmetykami do sierści.
Nawet kilka minut poświęconych dziennie oczom często oszczędza tygodni leczenia owrzodzeń rogówki.
Po czym poznać, że shih tzu ma zespół suchego oka (KCS)?
Przy KCS oko może wyglądać paradoksalnie „mokro”, bo zbiera się w nim gęsta, lepka wydzielina, ale łzy nie nawilżają prawidłowo rogówki. Pojawia się mrużenie, częste mruganie, pies unika wiatru, a spojówki są przewlekle zaczerwienione. Okolice oczu szybko się brudzą, a zacieki są ciemne i trudne do usunięcia.
Ostateczne rozpoznanie stawia lekarz, wykonując test produkcji łez (test Schirmera). Jeśli u młodego psa nawracają „zapalenia spojówek”, które słabo reagują na leczenie, trzeba koniecznie wykluczyć właśnie zespół suchego oka.
Kiedy z psem rasy shih tzu iść pilnie do okulisty weterynaryjnego?
Do pilnej wizyty (nawet tego samego dnia) powinny skłonić:
- nagłe, silne mrużenie jednego oka lub jego zamknięcie,
- widoczne zadrapanie, biała/szara plamka lub zmętnienie na rogówce,
- gęsta, ropna wydzielina i wyraźny ból przy dotyku głowy,
- nagle powiększone, „wysadzone” oko lub podejrzenie wypadnięcia gałki ocznej.
U shih tzu od urazu do głębokiego owrzodzenia rogówki może minąć zaledwie kilkanaście godzin. Szybka reakcja nie jest przesadą – często decyduje o tym, czy oko da się uratować.
Najważniejsze wnioski
- Wypukłe, duże oczy shih tzu są słabiej chronione przez powieki, szybciej wysychają i dużo łatwiej ulegają urazom – czasem wystarczy pojedynczy włos, paproch albo lekkie uderzenie o mebel.
- Płytkie oczodoły i krótka kufa zmniejszają mechaniczną ochronę gałek ocznych, co zwiększa ryzyko wypadnięcia oka przy silnym szarpnięciu za obrożę czy gwałtownym urazie głowy.
- Długie włosy wokół oczu działają jak mała szczoteczka: ciągle drażnią rogówkę, zatrzymują wilgoć, tworzą „mokre kołtuny” i w konsekwencji sprzyjają przewlekłym zapaleniom spojówek oraz powierzchownym uszkodzeniom rogówki.
- Brachycefaliczny kształt czaszki prowadzi do zwężenia kanalików nosowo-łzowych, przez co łzy wypływają na zewnątrz (zacieki, podrażniona skóra), a jednocześnie film łzowy słabo nawilża rogówkę – oko może wyglądać na „mokre”, a w środku jest przesuszone.
- Shih tzu mają dziedziczne predyspozycje do konkretnych chorób oczu, takich jak zespół suchego oka, owrzodzenia rogówki, wady powiek, nieprawidłowo rosnące rzęsy, zaćma młodzieńcza czy postępujący zanik siatkówki, dlatego nawet „zwykłe” zaczerwienienie wymaga czujności.
- Wiele problemów okulistycznych u tej rasy pojawia się bardzo wcześnie – czasem już u kilkumiesięcznego szczeniaka – bo część wad jest wrodzona, a inne mają tło immunologiczne lub genetyczne i uruchamiają się w pierwszych latach życia.
